Bir Kelime Bir Dili Yaşatır Lazca İçin Yapay Zekâ Buluşması

Haber: Selda KARAFAZLI

(Akçakoca)- “Bir Kelime Bir Dili Yaşatır”: Laz Enstitüsü’nden Akçakoca’da Lazca İçin Yapay Zekâ Buluşması

Laz Enstitüsü tarafından düzenlenen “Yapay Zekâya Lazca Öğretiyoruz” başlıklı etkinlik, 25 Nisan 2026 tarihinde Akçakoca’da yoğun katılımla gerçekleştirildi. “Akçakoca Buluşması – Lazcaya Ses Ver” alt başlığıyla yapılan etkinlikte, Lazcanın yapay zekâ sistemlerine tanıtılması ve Common Voice üzerinden yürütülen ses bağışçılığı çalışmaları anlatıldı.

Etkinliğin sloganı ise dikkat çekiciydi:

“Bir kelime bir dili yaşatır, bu kelime senden gelsin.”

Akçakocalı Lazların yanı sıra yerel basın temsilcileri ve bazı yerel derneklerin katılımıyla gerçekleşen program, Akçakoca’daki Özkök Kültür Evi’nde düzenlendi.

Neden Akçakoca?

Akçakoca’nın ilk durak olarak seçilmesi tesadüf değildi. 1877–1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında Hopa ve çevresinden göç etmek zorunda kalan muhacir Lazların Marmara bölgesindeki önemli yerleşim alanlarından biri Akçakoca oldu. Bugün hâlâ binlerce Lazın yaşadığı bölgede, Lazcanın büyük ölçüde orta yaş ve yaşlı kuşaklar tarafından konuşulduğu biliniyor.

Bir diğer önemli neden ise bölgede, Common Voice uygulamasına kayıtlarla eş zamanlı başlayan ve aralıksız sürdürülen Lazca okuma-yazma çalışmalarıydı. Hanife Nilgün Uğur ve Musa Oğuz’un yürüttüğü Lazca okuma-yazma atölyesi sayesinde burada zaten hazır ve ilgili bir topluluk bulunuyor. Bu da etkinliğin Akçakoca’dan başlamasını daha anlamlı hale getirdi.

“Amaç geçmişi tartışmak değil, geleceği kurmak”

Etkinlikte konuşmacı olarak yer alan Laz Enstitüsü Başkanı İsmail Avcı Bucaklişi, Lazcanın neden tehlike altında olmasının nedenlerini, çalışmalara genç kuşağın dahil edilmesinin önemini ve bugün ne yapılması gerektiğini anlattı.

Bucaklişi, asıl meselenin yalnızca “neden unutulduğunu” tartışmak değil, çözüm üretmek olduğunu vurgulayarak şunları söyledi:

“Lazcanın yapay zekâ sistemlerinde yer alabilmesi için insanların bildikleri Lazca cümleleri yazmaları, bunları kayıt altına almaları ve seslendirmeleri gerekiyor. Bu çalışma yalnızca teknik bir veri üretimi değil, aynı zamanda dilin geleceğini koruma mücadelesidir.”

Konuşmasının önemli bir bölümünü Lazca yapan Bucaklişi, katılımcılardan doğrudan katkı istedi.

Laz Enstitüsü’nün çalışmaları anlatıldı

Laz Enstitüsü Yönetim Kurulu Üyesi Eylem Bostancı, Enstitü’nün sürdürdüğü çalışmalar hakkında bilgi verdi. Lazcanın korunması, belgelenmesi ve yeni kuşaklara aktarılması için yürütülen projeleri anlatan Bostancı, yapay zekâ çalışmalarının bu sürecin yeni ve önemli bir ayağı olduğunu ifade etti.

Lazca sözlük yazarı Bayramali Özşahin ise ağırlıklı olarak Lazca yaptığı konuşmada, Lazcanın dijital dünyada da yaşaması gerektiğini vurgulayarak özellikle Common Voice çalışmasının desteklenmesi çağrısında bulundu.

En çok sorulan soru: “Nasıl katkı verebilirim?”

Etkinlik sonrasında katılımcılar arasında en çok yöneltilen soru “Ben bu çalışmaya nasıl katkı verebilirim?” oldu. Katılımcılar ayrıca Lazcanın neden yalnızca yaşlı kuşakların konuştuğu bir dile dönüştüğü konusunda kendi görüşlerini de paylaştılar. Özellikle daha önce Lazca yazmamış birçok kişi dahi, Lazca okuma-yazma öğrenip cümle üretmek, yazmak ve bu cümleleri seslendirmek istediklerini belirtti.

Program horonla noktalandı

Program sonunda tulum eşliğinde horon oynandı ve Laz Enstitüsü temsilcileri Akçakocalılar tarafından sohbet eşliğinde ağırlandı. Böylece, Laz Enstitüsü adına hem güçlü hem de umut verici bir başlangıç niteliği taşıyan Akçakoca buluşması başarıyla tamamlandı.

Bir sonraki hedef ise Doğu Karadeniz’deki Laz yerleşimleri. Bu çağrı şimdi Karadeniz kıyılarında daha geniş bir yolculuğa hazırlanıyor.

Common Voice’ta son durum Lazcanın yapay zekâya tanıtılması çalışmasının altyapısı 2023 yılından bu yana hazırlanıyor. Common Voice üzerinden aktif çalışma ise Ekim 2025’te başladı.

Bugün itibarıyla:

60 kişilik aktif bir ekip Lazca cümleler üretiyor, yazıyor ve onaylıyor

140 kişi seslendirme çalışmasına katıldı

38 saatlik Lazca ses kaydı oluşturuldu

40 bin üzerinde Lazca cümle onaylandı ve yapay zeka sistemine dahil edildi

Sistemde bundan çok daha fazla cümle bulunduğu, sürecin büyüyerek devam ettiği belirtiliyor.”