Nöbetçi Eczaneler
Nazım Hikmet’in yol arkadaşı ve TKP Genel Sekreteri Zeki Baştımar’ın aile konağı, iş insanı Alaattin İlyas Saral’ın girişimiyle müzeye dönüştürüldü
Haber: Gençağa Karafazlı
TRABZON – Trabzon’un Sürmene ilçesine bağlı Baştımar Mahallesi’nde 1840’lı yıllarda Hacıyakupoğlu Ahmet Ağa tarafından yaptırılan tarihi konak, kapsamlı restorasyon çalışmalarının ardından “Baştımar Aile Müzesi” olarak hizmete açıldı. Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan yaklaşık 185 yıllık geçmişiyle bölgenin önemli kültürel miraslarından biri olan konak, aralarında devlet adamları, milletvekilleri, bürokratlar ve Türkiye Komünist Partisi’nin eski Genel Sekreteri Zeki Baştımar’ın da bulunduğu aile fertlerinin yaşam öykülerini gelecek kuşaklara aktarmayı amaçlıyor. İş insanı Alaattin İlyas Saral’ın girişimiyle müze ve kitaplığa dönüştürülen tarihi yapı, düzenlenen törenle ziyaretçilere kapılarını açtı.
Trabzon’un Sürmene ilçesine bağlı Baştımar Mahallesi’nde 1840’lı yıllarda Hacıyakupoğlu Ahmet Ağa tarafından yaptırılan tarihi konağın “Baştımar Aile Müzesi” olarak açılışı geniş katılımla gerçekleştirildi.
“Baştımar Aile Müzesi” adını alan ve Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan döneme tanıklık eden deniz manzaralı konak, ziyaretçilerin hizmetine açıldı. 185 yıllık konakta doğup büyüyen isimlerin yaşamları, karakterleri ve eğitimlerinin ön plana çıkarıldığı müzede; konusunda uzman akademisyenlerin hazırladığı çalışmalar kapsamında Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri’ndeki belgeleri, konağın tarihine dair hatıraları, fotoğrafları ve aile bireylerine ilişkin biyografileri inceleme imkânı sunuluyor. Müze, Türkçe, İngilizce ve Rusça dillerinde hazırlanan tanıtım filmleriyle ücretsiz olarak gezilebiliyor.
Baştımar Aile Müzesi için düzenlenen açılış törenine; konağın müzeye dönüşmesini sağlayan iş insanı Alaattin İlyas Saral, Of Folklor Derneği Basın Sözcüsü İhsan Hacıbektaşoğlu, İYİ Parti Trabzon Milletvekili Yavuz Aydın, Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Oktay Saral, Of Kaymakamı Eşref Akça, AK Parti İl Başkanı Sezgin Mumcu, Sürmene Belediye Başkanı Hüseyin Azizoğlu, Of Belediye Başkanı Salim Salih Sarıalioğlu, Araklı Belediye Başkanı Hüseyin Avni Çebi, Köprübaşı Belediye Başkanı Ali Aydın, Yomra Belediye Başkanı Mustafa Bıyık, Saadet Partisi ve CHP’li bazı parti temsilcileri ile araştırmacı-yazar Veysel Usta, tarihçi Fatih Yurttaş ve çok sayıda davetli katıldı.
“Zeki Baştımar, Nazım Hikmet’in yol arkadaşı ve TKP Genel Sekreteriydi”
Programda Saral ailesi adına konuşan torunlardan Fatma Saral Özer, konağın yıllardır tüm aileyi bir araya getirdiğini ifade ederek şunları söyledi:
“Baştımar Konağı, 19. yüzyılda, 1840 yıllarında Hacı Yakupoğlu Ahmet Ağa tarafından inşa edilmiştir. Zarif ahşap işçiliği, geniş saçakları, taş zeminli zemin katı ve geleneksel Türk evi planına uygun odalarıyla döneminin seçkin mimari yapılarındandır.
Bu konakta yaşayan Hacı Yakupoğlu ailesi, Osmanlı, Millî Mücadele ve Cumhuriyet dönemlerinde etkin rol oynamış, tarihe değerli isimler kazandırmıştır. Bu isimlerden Esad Saffet Paşa, Tanzimat dönemi Osmanlı Devlet İdaresi’nde Dışişleri ve Maarif Nazırlığı görevlerinde bulunmuştur. İstiklal Madalyası sahibi Hafız Mehmet Bey, 1903 yılında devlet görevine başlamış, ardından Kurtuluş Savaşı sırasında Birinci Büyük Millet Meclisi’nde Trabzon milletvekili seçilerek mecliste etkin görevlerde bulunmuş, Adalet Bakanı olarak da görev yapmıştır.
Kuvâ-yi Milliye Hareketi’ne katılan dedemiz Tapu Müdürü Ahmet Hacı Yakupoğlu ve 1950-1954 yılları arasında Trabzon milletvekili olan Ahmet Saffet Baştımar, yakın dönem tarihimizde iz bırakmış ailenin değerli isimlerindendir.
Ayrıca Türk dilini ve şiirini dünyaya tanıtan büyük şair Nazım Hikmet’in yol arkadaşı, Türk siyasi hayatında önemli rol oynamış Türkiye Komünist Partisi Genel Sekreteri Zeki Baştımar da aileye mensup önemli şahsiyetlerdendir.
Baştımar Konağı biz torunlar için anneannemizi ziyaret ettiğimiz, hasret giderdiğimiz, geniş ailemizin bir arada olduğu bayram sevincimizdi. Tüm aile büyüklerimizi rahmet, sevgi ve saygıyla anıyorum.”
“Yapay zekâ bütün geçmişi, bütün değerleri ayak altına aldı”
Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Oktay Saral, müzenin önemine değinerek, “Dijital çağın hükümferma sürdüğü bir dünyada yapay zekânın bütün geçmişi, bütün değerleri ayak altına alıp amaçsız, hedefsiz milletler ve toplumlar oluşturma noktasında, dijital dünyaya mahkûm olma noktasında maalesef gençlerimize, geleceğimizi dünyaya özne olarak taşıyacak gençlerimize özellikle bu hafızaları, bu 1800’lerden kalma, çok daha geçmişlerden kalma bu güzel eserleri, bu hafızayı taptaze tutacak ve gereksiz bilgileri de beyninden atacak, bunları insanımıza aktaracak ve Baştımar Ailesi Müzesi’ni bizlerle buluşturan, bizlerle birlikte geleceğe götürecek olan ve bu konuda maddi manevi her türlü imkânlarını ortaya koyarak sadece Of’umuza, Sürmene’mize, Araklı’mıza değil, Türkiye’ye, tüm Türkiye’ye bu güzellikleri yaşatmak adına yaptığı çalışmalar için Alaattin İlyas Saral ağabeyimize sizler adına, Trabzon adına, ülkem adına çok teşekkür ediyorum” dedi.
Konuşmaların ardından açılış kurdelesi kesildi. Katılımcılar daha sonra Baştımar Aile Müzesi’ni gezdi.
ZEKİ BAŞTIMAR KİMDİR
Zeki Baştımar (1905, Sürmene – 18 Kasım 1974, Doğu Berlin), Türkiye Komünist Partisi’nin (TKP) en uzun süre liderlik yapan önemli isimlerinden biriydi.
Trabzon’un Sürmene ilçesine bağlı Baştımar köyünde doğdu. Babasını küçük yaşta kaybeden Baştımar, 1922’de Trabzon Muallim Mektebi’ni bitirdi. Henüz gençliğinde sol düşüncelerle tanıştı ve 1920’lerin ortalarında TKP’ye katıldı. 1926’da öğrenim amacıyla Sovyetler Birliği’ne gitti; burada Doğu Emekçileri Komünist Üniversitesi’nde (KUT) eğitim gördü ve “Aydın” takma adını kullandı. Sovyet Komünist Partisi’ne de üye oldu.
Türkiye’ye döndükten sonra TKP içinde aktif roller üstlendi: Ankara İl Komitesi sekreterliği, Merkez Komite üyeliği gibi görevler yaptı. 1946 ve özellikle 1951 Tevkifatları’nda (büyük komünist tutuklamaları) ağır baskılara maruz kaldı, uzun yıllar hapis yattı. 1959’da tahliye olduktan sonra yurtdışına çıktı ve TKP’nin dış bürosunu kurdu.
1959’dan 1973’e kadar TKP Merkez Komitesi Birinci Sekreteri (fiili genel sekreter) olarak partiyi yönetti. Takma adı “Yakub Demir” idi. Döneminde partinin illegal çalışmalarını yönlendirdi, uluslararası komünist hareket içinde Türkiye’yi temsil etti. Aynı zamanda yetkin bir çevirmen ve yazardı; özellikle Tolstoy’un Savaş ve Barış romanını Rusça’dan Türkçeye çevirmesiyle tanınır, Nâzım Hikmet’le de mektuplaşmaları vardır.
Sağlık sorunları nedeniyle 1973’te görevden ayrıldı ve bir yıl sonra Doğu Berlin’de hayatını kaybetti.
